كتاب‌هاى قيمتى را مىسوزاندند و اغلب شهرهاى مغلوب را با خاك يكسان مىكردند و هرجاندارى را مىكشتند . يكى از كسانى كه از غارت بخارا جان سالم به‌در برده بود ، رفتارمغولان را چنين توصيف مىكند : آمدند و كندند و سوختند و كشتند و بردند و رفتند . « 1 » به‌گفته ويل دورانت ، آنچه پس از حمله خونين مغول برجاى ماند ، عبارت بود از اقتصادى به‌شدت آشفته ، قنات‌هايى ويران يا كورشده ، مدرسه‌ها و كتابخانه‌هاى سوخته ، دولت‌هاى فقير و ضعيف و ازهم گسيخته كه قدرت اداره كشور را نداشتند و همچنين نفوسى كه به نصف كاهش يافته و روحيه خود را باخته بودند . « 2 » با اين وصف ، مسلمانان مصمم بودند مجد و عظمت پيشين خود را بازيابند و با كمك مبلغان خود ، اين فاتحان وحشى را هرچه بيشتر به پذيرش اسلام وادارند . با وجود همه دشوارىها و سرسختىها ، سرانجام با تلاش بسيار ، مغولان دين اسلام را پذيرفتند . اولين شاهزاده فرمانرواى مغول كه اسلام را پذيرفت ، بركه خان بود كه رياست قبيله طلايى را درروسيه ( 1265 تا 1267 ) بر عهده داشت . به‌تدريج مغولان بسيارى به اسلام گرويدند و بدين‌ترتيب پس از يك قرن ، اسلام جايگاه اصلى خود را بازيافت . « 3 » 3 . سقوط اندلس « 4 » يكى از وقايع تلخ و تكان‌دهنده در تاريخ فرهنگ و تمدن اسلامى ، سقوط اندلس و از ميان رفتن حكومت چهارصدساله مسلمانان در اين قسمت از سرزمين‌هاى اسلامى است . پيش از پرداختن به اين ماجرا ، ابتدا به فتح اندلس مىپردازيم .

--> ( 1 ) . ادوارد گرانويل براون ، تاريخ ادبيات ايران از فردوسى تا سعدى ، ص 48 . ( 2 ) . ويليام جيمز دورانت ، تاريخ تمدن ( مشرق زمين گاهواره تمدن ) ، ج 4 ، ص 431 و 432 . ( 3 ) . توماس آرنولد ، تاريخ گسترش اسلام ، ص 172 - 158 . ( 4 ) . اندلس قسمت وسيعى از شبه‌جزيره‌اى است كه در گوشه جنوب غربى اروپا قرار دارد و با سرزمين پرتقال ، شبه‌جزيره ايبرى را تشكيل مىدهد . اسپانيا به انضمام پرتقال شبه جزيره مربع شكلى است كه از سمت شمال‌شرقى به فرانسه مربوط مىشود . ( علىاكبر دهخدا ، لغت‌نامه ، ذيل « اندلس » . )